Page 64 - heleco-101

Hindio, tiu diferenco ne nur teniĝas, sed ankaŭ montras la unikan kaj revolucian
karakteron de la profeta mesaĝo de Izraelo.

Male al aliaj kulturoj, kie pastroj, aŭguristoj aŭ reĝoj peris inter la dia kaj la homa,
la hebreaj profetoj — kiel Amos, Izaĥo, Miĥa aŭ Jeremia — prenis unikan rolon:
paroli nome de Dio por kondamni la korupton de la potenculoj, la ekspluatadon de
la malriĉuloj kaj la religian hipokritecon. Ilia mesaĝo ne temis pri ritoj nek pri

magia antaŭdirado, sed pri radikala postulo: ke justeco kaj kompato al la plej
vundeblaj estu la kerno mem de la rilato kun Dio. La profetoj ne nur proklamis
moralajn verojn, sed rekte defiis la politikajn kaj religiajn strukturojn de sia
tempo. “Ili serĉas alproksimiĝi al Dio, sed ne ĉesas la premadon”, krias Amos,
montrante tension inter ekstera religieco kaj reala etika vivo.

En la egipta mondo, religio turniĝis ĉirkaŭ la koncepto de Ma’at, la kosma kaj
socia ordo. Kvankam tio inkludis idealojn de justeco, ĝia konservado estis
respondeco de la faraono, konsiderata dia ulo. La religiaj tekstoj, kiel la

“Negativaj Konfesoj” de la Libro de la Mortintoj, reflektas individuajn moralajn
normojn (“mi ne ŝtelis”, “mi ne mortigis”), sed ne ekzistas figuro kiu publike
denuncas strukturajn maljustecojn aŭ arbitrecon de la povo.

En Babilonio kaj aliaj mezopotamiaj kulturoj, la religiaj perantoj —pastroj,
divenistoj kaj aŭguristoj— koncentriĝis pri la interpreto de diaj signoj por gvidi la
vivon de individuoj kaj reĝoj. Kvankam ekzistis juraj kodoj kiel tiu de Hamurabi,
kiuj proklamis justecon kiel valoron, ĝi estis administrata de la povo, ne kontraŭ

ĝi. Ne estas registritaj figuroj kompareblaj al la hebreaj profetoj, kiuj postulis
justecon kiel dian ordonon por la tuta socio.

En la vedisma periodo en Hindio, religio estis dominata de ritoj kaj la rigida
kasto-sistemo, sub la aŭtoritato de la brahmanoj. Kvankam aperis etikaj konceptoj
kiel dharmo, ne ekzistis profetaj figuroj kiuj denuncis socian maljustecon nome
de diaĵo. Poste, figuroj kiel Budho (6-a jarcento a. K.) pridubis tiun ordon, sed el
filozofio celanta personan liberiĝon, ne el dia postulo pri socia justeco.

La ega diferenco de la hebrea profetismo ne kuŝas nur en ĝia morala enhavo, sed en ĝia
strukturo: profetoj, kiuj ne apartenis al la povo, leviĝis kiel publika konscienco,

parolante nome de Dio kiu ne akceptas malplenajn oferojn se ekzistas premo sur la
tero. Tiu postulo de justeco, pli ol etika elekto, estis religia imperativo: “Praktiki
justecon kaj rajtecon estas pli agrabla al la Eternulo ol ofero” (Proverboj 21:3).

Kontraste al religiaj sistemoj centritaj sur ordo, rito aŭ obeo al povo, la hebrea
profetismo enkondukis kritikon el interne, voĉon kiu parolis por la senvoĉuloj kaj
kiu ligis Dion al la ekskluditoj. Tiu koncepto transformis la esencon de la sankteco
kaj metis la bazon por etika tradicio kiu decide influis la kristanismon kaj islamon

jarcentojn poste. Dum la postekzila periodo, precipe sub la persa regado (jarcentoj
6-a/7-a a. K.), la judismo spertis gravan procezon de institucia kaj religia firmiĝo.
En ĉi tiu kunteksto, la literatura agado karakteriziĝis malpli per la kreado de novaj
tekstoj kaj pli per la kolektado, redaktado kaj reinterpreto de pli fruaj tradicioj. Ĝis
tiu momento, la tekstoj kiuj akompanis la aperon de judismo —la Pentateŭko, la

64