Page 65 - heleco-101

“historiaj” libroj kiel Josuo, Juĝistoj, Samuelo kaj Reĝoj, same kiel la profeta
literaturo — jam konsistigis la kernon de tio, kio poste estus konata kiel la Hebrea
Biblio. Al ĉi tiuj aldoniĝis la libroj de Ezra kaj Neĥemja, kiuj rekte reflektas la
politikan kaj religian kuntekston de la 5-a jarcento a. K.

Tamen, la postekzila epoko ne estis tute sen nova produktado literatura. Kelkaj
gravaj bibliaj libroj ŝajne estis komponitaj aŭ redaktitaj dum ĉi tiu transira periodo,

antaŭ la apero de la helenisma mondo kun Aleksandro la Granda en 332 a. K.:
-Maleaĥi, konsiderata la lasta el la etaj profetoj, reflektas klare postekzilan

kuntekston. Lia mesaĝo, proksima al la zorgoj esprimitaj en Ezra kaj Neĥemja,
lokigas lin en la 5-a jarcento a. K. aŭ eble komence de la 4-a.
-Jona prezentas unikan kazon: kvankam la rakonto situas en la asiria epoko, la

universalista tono kaj la literatura stilo sugestas pli malfruan redaktadon, probable
en la 4-a jarcento a. K. La figuro de la profeto estas historia —menciita en 2-a
Kronikoj — sed la rakonto de la libro, legenda laŭ karaktero, evitas la tradician
profetan logikon, aparte pro la neverŝajna predikado en Ninevo, urbo jam detruita

jarcenton antaŭ la supozata ago de la rolulo.
-Kelkaj Psalmoj ankaŭ estis komponitaj aŭ redaktitaj dum ĉi tiu periodo. Kvankam
la tradicio atribuas ilin al David, oni agnoskas ke parto de la Psalmaro devenas de

pli malfrua epoko, kaj iuj tekstoj povus esti datitaj en la 4-a jarcento a. K.

-La libro de la Proverboj, kies aŭtoreco tradicie estas ligita al Salomono, montras
ankaŭ signojn de posta evoluo. Diversaj sekcioj en la finaj ĉapitroj eble estis
aldonitaj aŭ reverkataj en la postekzila epoko.

-La libroj de 1-a kaj 2-a Kronikoj estis verkitaj, plej probable, post la libroj de
Reĝoj. Kvankam la ĝusta dato estas neklara, oni kutime lokigas ilin en periodo
proksima al tiu de Ezra kaj Neĥemja, sub la persa regado.

Koncerne tekstojn kies datado estas pli kontestata, sed kies redaktado eble
komenciĝis aŭ finiĝis en ĉi tiu epoko, elstaras:

-Ekleziasto (תֶלֶהֹק), kiun multaj fakuloj lokigas en la frua helenisma etapo (jar-
centoj 4a–3a a. K.), kvankam aliaj ĝin datigas al la fino de la persa periodo. Ĝia
post-klasika hebrea lingvaĵo kaj ĝia filozofia tono, influita de tendencoj kiel
skeptikismo kaj stoikismo, montras klaran distancon de la tradicia saĝeca stilo.

-La libro de Ijob estas unu el la plej malfacile dateblaj. Kvankam ĝia poezia kerno
povus esti tre antikva, la fina redaktado de la teksto, kun sia enkonduko kaj

konkludo en prozo, ŝajnas esti kompletigita inter la 5-a kaj 4-a jarcentoj a. K. La
mikso de arkaika kaj malfrua hebrea, kune kun la temo de la suferado de la justulo
—temo kiu akiris forton post la ekzilo— indikas longan komponan procezon kiu
kulminus en la transiro inter la persa kaj helenismaj epokoj.

Resume, kvankam la postekzila epoko ne elstaras pro amasa apero de novaj verkoj, ĝi
ja reprezentas decidan fazon por la formado de la biblia kanono. La redaktado,
kolektado kaj reinterpreto de tekstoj, kune kun la apero de kelkaj novaj komponaĵoj,
reflektas komunumon en procezo de identeca, teologia kaj literatura re-difino post

65